Literatura Mondo

Literatura Mondo aperis de 1922 ĝis 1949. La novaĵo de tiam ne plu estas nova, sed la noveloj estas tiel bonaj kaj la Esperanto (tio de Baghy, Forge, Kalocsay, ktp) estas unuaranga.

Ŝajnas, ke mi neniam ligis al la retpaĝaro de la beletra revuo Literatura Mondo. Do, jen.

La revuo aperis de 1922 ĝis 1949 (kun interrompoj por militoj, ktp), kaj la retloko enhavas altkvalitan PDF-dosieron por ĉiu numero.

La novaĵo de tiam ne plu estas nova, sed la noveloj estas tiel bonaj kaj la Esperanto (tio de Baghy, Forge, Kalocsay, ktp) estas unuaranga. Legu pri Literatura Monda en Vikipedio.

Maljunaj najbarinoj renkontiĝas en ĉielo

Du maljunaj najbarinoj renkontiĝas en ĉielo, kaj ekkomparas siajn mortojn.

Silvia: Mi frostmortis.

Wanda: Ho! Terure!

Silvia: Ne, ne. Post kiam mi ne plu tremis, mi eksentis min varma kaj dormema, kaj fine mortis pace. Kaj vi?

Wanda: Mi mortis pro koratako. Mi suspektis, ke mia edzo perfidis min kun alia virino. Mi iris hejmen frue por kapti lin en la ago, sed trovis lin sola, legante libron.

Silvia: Do? Kio okazis?

Wanda: Mi estis tiom certa, ke estis alia virino tie, mi kuris tra la domo serĉante. Mi rigardis en ĉiun ĉambron, en la subteretaĝon, en la subtegmenton, en ĉiun kameron kaj ŝrankon, sub ĉiun liton. Mi faris kaj refaris ĝis mi kolapsis, havis koratakon, kaj finfine mortis.

Silvia: Domaĝe, ke vi ne rigardis en la frostujon. Ni ambaŭ ankoraŭ vivus.

Kiel mi venis al Esperanto

Mi venis al Esperanto pro intereso en tradukado.

Mi jam ofte aŭdis, ke tradukado estas delikata, subtila arto; ke estas multaj baroj al bona traduko, kaj lingvaj kaj kulturaj. Interesis min, fronti tiun defion.

Bedaŭrinde, mi ne regis alian lingvon sufiĉe bone por eĉ komenci. Mi studis la francan dum jaro en lernejo, sed lernis nenion. Mi studis la germanan dum jaro en universitato, sed lernis preskaŭ nenion.

Mi supozis, ke mi povus bone traduki, sed mi tute ne povis bone lerni lingvon.

Do: Esperanto. Jen estis lingvo sufiĉe facila, ke eĉ mi povis lerni ĝin. Ankaŭ grava, jen estis lingvo sufiĉe forta, ke mi povus trakti ian tekston. (Tiujn subtilajn, delikatajn defiojn oni trovas eble pli en iuj tekstoj ol en aliaj.)

Nur post mi eklernis la lingvon, ekinteresis min la ideo, ke mi ankaŭ povus interparoli kun aliaj homoj, legi iliajn librojn, kanti iliajn kantojn, ktp.

Mi verkis ĉi tiun afiŝon pro voko de Steve Brewer por “la rakontoj pri kiel kaj kial oni lernis Esperanton” por la projekto Kolekti kaj enmeti personajn rakontojn ĉe prilabori.org.

Vakero en trinkejo

Virino eniras trinkejon en la usona okcidento. Ŝi sidiĝas apud maljuna viro, kiu portas vakeran ĉapelon, ĉevalrajdajn botojn, kaj spronojn. Ŝi rigardadas lin, tiam demandas “Ĉu vi estas vera vakero?”

La viro puŝas la ĉapelon malantaŭen, kaj diras, “Jes, mi supozas, ke mi estas.”

La virino diras, “Mi estas lesbo. Dum la tuta tago, mi pensas pri nenio krom virinoj. De kiam mi vekas ĝis tiam mi ekdormas, mi pensas pri virinoj kaj nur virinoj.” Ŝi finis la trinkon kaj foriras.

Turista paro eniras la trinkejon kaj sidiĝas apud la vakero. Post iom da minutoj, la viro demandas, “Ĉu vi estas vera vakero?”

La vakero paŭzas, trinketas je la viskio, kaj fine diras, “Nu, mi ĉiam pensis tiel, sed montriĝas, ke dum la tuta tempo mi fakte estis lesbo.”

Helikaĵo por la festo

Virino sendis la edzon por aĉeti helikojn, por kuiri helikaĵon por festo.

Sur la vojo al la specialaĵa vendejo, kie li trovos helikojn, la viro pasis belaspektan trinkejon, kaj decidis paŭzi por trinki bieron. La etoso de la trinkejo estis tiom amika, tiom bonvena, la viro trinkis duan, kaj trian bieron.

Fine, li notis, ke la horo por la festo jam venis antaŭ unu horo. Li eksaltis, urĝis al la vendejo, aĉetis la helikojn, kaj rapidis hejmen.

Kiam li eniris la apartamenton, li aŭdis la edzinon tuj ekster la enirejo. Li tuj forŝiris la sakon kaj ŝutis la helikojn sur la plankon. Starante super la helikoj kiel pelanto, li kriis, “Antaŭen, amiketoj! Antaŭen! Ni preskaŭ alvenas!”

La hotela ŝtuparo

Petro, Vilĉjo, kaj Roberto ĉeestis esperantan kongreson, kaj dividis grandan ĉambraron sur alta etaĝo en la kongresa hotelo.

Je la dua tago de la kongreso, ili alvenis al la ĉambroturo kaj eksciis, ke la lifto ne funkciis, kaj ili devos grimpi ŝtupare 75 etaĝojn supren.

Dum ili grimpis la unuan etaĝon, ili interkonstentis, ke por distri sin, ili faru tiel: Dum la unuaj 25 etaĝoj, Petro diru ŝercojn. Dum la duaj 25 etaĝoj, Vilĉjo kantu kantojn. Kaj dum la triaj 25 etaĝoj, Roberto deklamu tragediojn.

Ili faris laŭ sia plano, kaj dum dekoj da minutoj ili grimpis kaj grimpadis. Petro diris la ŝercojn. Vilĉoj kantis la kantojn. Je la 50a etaĝo ili turnis sin al Roberto, kiu diris, “Mi komencos je la plej tragedia rakonto, kiun mi konas: Mi lasis la ĉambran ŝlosilon en la aŭto.”

La Anaso-ĉasistoj

Esperantisto, Volapukisto, kaj Idisto iris al lago por pafi anasojn.

Kiam la unua birdo superflugis, la Esperantisto staris kaj diris, “Tiu aspekas anase, blekas anase, kaj flugas anase. Do, ĝi estas anaso!” Li levis la pafilon, sed la anaso jam estis for, kaj li eĉ ne povis pafi.

Kiam la duan birdo superflugis, la Volapukisto staris kaj diris, “Tiu estas anaso!” Li levis la pafilon kaj pafis, sed la anaso jam forflugas, kaj li maltrafis.

Kiam la trian birdo superfluis, la Idiso staris kaj “Bam!” pafis la birdon, kiu falis rekte antaŭ la grupo. Li rigardis suben kaj diris, “Ho, rigardu! Estas anaso!”

Leondresisto

Du homoj, viro kaj belega virino, prezentas sin al leondresisto, kiu reklamis por helpanto.

La leondresisto diras, “Mi avertu vin pri la leono. Li estas tre danĝera. Ĉu vi vere scias kiel trakti tiel sovaĝan beston?”

Kiam ambaŭ kapjesas, la leondresisto indikas la pistolon, vipon, kaj seĝon, kaj diras, “Do, montru al mi.”

Preterpasante la ekipaĵojn, la virino eniras la kaĝon. La leono muĝas kaj montras la dentojn, sed antaŭ li eksaltas, la virinon malfermas la robon, kaj montras voluptan, perfektan, nudan korpon.

Anstataŭ ataki, la leono grimpas antaŭen. Kiam li estas sufiĉe proksima, li frotas ŝiajn krurojn per la kapo, lekis ŝiajn piedojn, kaj fine turnas sin sur la dorso, por montri al ŝi la ventron.

La leondresisto diras, “Mi neniam vidis tiaaĵon! Mirinda!” Li turnis sin al la viro kaj diras, “Ĉu vi povas superi tion?”

“Ho, jes,” diris la viro, lekante la lipojn. “Vi forigu la leonon, kaj mi tuj faros!”

Recenzo: Kiel verki hajkon en Esperanto

Kovrilo de Kiel verki hajkon en Esperanto
Kiel verki hajkon en Esperanto

Mi venis al la verkado de hajko en Esperanto per longa vojo. Kiel komencanto (en kaj Esperanto kaj hajko-verkado), unu allogo de la hajko estis, ke hajko estas trakteble malgranda. Mi bezonis nur malgrandan kvanton da tempo kaj malgrandan kvanton da vortoj por verki hajkon.

Kompreneble, estis nur malofta, feliĉa akcidento, kiam mi verkis bonan hajkon, sed tio ne gravis. Gravis, ke mi ekzercis kaj mian hajko-verkadon kaj mian Esperanton.

Mi jam diskutis (en mia recenzo de lia unua kolekto de hajkoj), kiel mia frato ektraktis pli serioze la hajko-verkadon. Li studis la japanan tradicion. Li sciigis sin pri la detaloj de la formo.

Samtempe, dum li klopodis verki pli bonajn hajkojn, li instruis min pri tiuj detaloj—sezonvorto, tranĉo, ktp—kaj kuraĝigis min, ke mia verkado ankaŭ uzu tiujn ilojn. Sed, malsame ol mia frato, mi ne legis areton de libroj pri hajkoj.

Do, por mi tre taŭga estas la libro Kiel verki hajkojn en Esperanto de HIROTAKA Masaaki. Ĝi traktas la japanan tradicion, kaj kiel oni uzu la rimedojn de Esperanto por produki hajkon en tiu tradicio. Ĝi ankaŭ diskutas kiel oni uzu la rimedojn de iu ajn lingvo por produki viglan verkadon, per kombinado, ellaso, konkreteco, ktp.

La libro estas mallonga. Du ĉapitroj (unu en la japana kaj unu en Esperanto) enhavas la diskuton pri kiel verki hajkon en Esperanto. Ĉapitro 3 priskribas iom da “ŝatataj hajkoj” laŭ la ideoj ĵus enkondukitaj. Ĉapitro 4 havigas cent hajkojn de la aŭtoro mem. Ĉapitro 5 listas kaj diskutas la sezonvortojn uzitaj en la ekzempleroj.

Oni povas aĉeti la libron Kiel verki hajkon en Esperanto ĉe la libroservo de la UEA. HIROTAKA Masaaki verkas hajkon kiel Vastalto.

Traduki ŝildojn

Kiam mi unue serĉis por mem-gviditaj ekzercoj por plibonigi mian Esperanton, mi provis traduki ŝildojn. Tiuj provoj plejparte malsukcesis, kaj mi devis trovi aliajn ekzercojn.

Eĉ nun, kiam mi povas paroli la lingvon sufiĉe bone, mi trovas ŝildo-tradukon malfacila. Sed nun, mi komprenas kial: ĉar la angla uzita por ŝildoj estas tre stranga.

Ekzemple, antaŭ semajno, dum mi promenis al Esperanta aranĝo, mi vidis ŝildon kiu diris “Permit must be displayed.” La signifo estas “Montru permesilon,” sed laŭvorte ĝi diras ion pli proksima al “permesilo devas esti montrata.” Kiu parolus tiel?

La plej malfacia estis “Beware of Dog.” Eĉ la signifo estas iom malklara, ĉar tia ŝildo ne priskribas la hundon. (Ne estas “Avizo: Danĝera Hundo,” aŭ eĉ “Timu la Hundon.” La ŝildo zorge diras nenion pri la hundo. Laŭvorte, eble “Singardu je Hundo.” Oni povus diri “Avizo: Hundo,” sed tio estus pli malforta. (Mi ĉiam volas uzi “averti,” kiu estas kion la ŝildo faras, sed kiel? “Ni avertas vin pri hundo”?)

Mi ankoraŭ ekzercas la traduko-kapablon pri ŝildoj, sed ankoraŭ estas malfacila. Certe, tio ne estas ekzerco por komencantoj.